Johan Van Der Dong

Profiel: Ideenkunstenaar Johan van der Dong verbaast de hele wereld

Harde confrontaties met de traditie

 

Wat bezielt die Johan van der Dong eigenlijk? De ideeën kunstenaar uit Grijpskerk slaagt er met een zekere regelmaat in met zijn acties reacties uit de hele wereld op te roepen. Met name zijn laatste project, Gods Hotline, bellen met God en dan diens antwoordapparaat beluisteren, ‘ik ben er nu even niet’, sloeg in als een bom. De internationale pers sprong er bovenop. Mensen uit Van der Dongs omgeving proberen het fenomeen te duiden.

Door Peter Blom

GRIJPSKERK Sinds begin deze maand Gods Hotline (0644244901) werd gelanceerd,
assisteert Suzanne Drooge de kunstenaar. Zij is een collega van Johans echtgenote, de juriste Corina Hordijk. De hulp bestaat bijvoorbeeld uit het geven van interviews in een vreemde taal. De directe aanleiding is een beetje verdrietig: Johan doorstond een reeks lichte beroertes
niet geheel zonder kleerscheuren. Hij is snel vermoeid en moeilijk ter been, meldt Drooge. Ook praten valt niet altijd mee.  Zij heeft tevens de taak om eens te bekijken of Johan (47) niet wat meer geld met zijn projecten kan verdienen. Velen verdenken de kunstenaar
van stiekem miljonairschap, alleen al vanwege al die telefoontjes richting God. Maar daar is niks van waar, aldus de assistente. “Had hij er een betaalde 06-lijn van gemaakt, dan had hij er tenminste wat aan overgehouden.” Johan is bepaald niet zakelijk. “Maar wel een lieve man. Ik merk dat helemaal nu ik hem beter leer kennen. Ongelooflijk. Niet dat Johan helemaal immobiel is geraakt. Vorige week vrijdag nog begaf hij zich naar Den Haag om Rita
Verdonk de door hem in het leven geroepen onderscheiding Heiligste Boontje van Nederland
te overhandigen. Met vertraging dat wel, want de prijs voor de schijnheiligste Nederlander vond vorig jaar november al plaats. De prijs is Johans protest tegen de voorgebakken samenleving waarin lieden als Maurice de Hond de windrichting bepalen.

Symen Bosma, (tv)journalist, filmde voor EénVandaag ooit een discussie die Johan voerde met mede kerkgangers in het kerkje van Visvliet. Hij beschrijft Johan als ‘luis in de pels’, als iemand die voortdurend wil prikkelen en discussie uitlokken. “Want hij slaat de wereld met .verbazing gade.” Aanleiding voor de kerk discussie waren de kritische geluiden vanuit godsdienstige hoek die het project Postbus van God opriep: het versturen van post naar God. Deze voorloper van Gods Hotline wekte zelfs zoveel woede dat iemand Johan schriftelijk bedreigde: ‘ik zal je dood gaan bidden’.
Gastheer voor de kerk discussie in Visvliet was predikant Cees Vogelvanger die de kunstenaar regelmatig treft in zijn diensten, maar ook privé wel spreekt. Hoe zit het nu eigenlijk met dat geloof van Johan? Hoe ver- houdt zijn kerkgang zich met Gods Hotline en dergelijke? Johan zweeft op een grens, stelt Vogelvanger. “Hij wil wel iets houden met religie en geloof. Maar aan de andere kant zoekt hij de ruimte en de confrontatie met traditionele opvattingen. Johan zoekt nieuwe vormen. Blijft de vraag:

waar doe je het voor? Zelf zegt hij de samenleving te willen wakker schudden.” Gods Hotline herkent Vogelvanger enigszins. “Hij benut moderne communicatiemiddelen, waar mensen de
oude vormen verleerd zijn. Aan de andere kant vind ik zo’n project volstrekt ondoorgrondelijk.” Een haat-liefde verhouding met het geloof, daar kun je volgens Vogelvanger wel van spreken. We draaien even de Hotline. Deze keer klinkt de,stem van een vrouw als God. Ze zegt: “Op dit moment kan ik geen antwoord geven op uw vraag. Spreek gerust een boodschap in zodat ik er over na kan denken.
Johan maakt deel uit van het nomadische gezelschap Kunsteizigers dat momenteel verblijft aan het Lage der Aa in Groningen. Een van de
de leden, de voormage schooldirecteur Adalbert van Zanden, heeft Johan nota bene op de lagere school in de klas gehad. In Hoogkerk. Wat hij zich herinnert: dat Johan elke keer snel naar huis rende als hij een tekening had gemaakt. Verder niet veel meer. hij was een grijze muis.’ En hij compenseert die tijd nu kennelijk met een volledig tegengesteld imago.
Van Zanden: ‘Johan vindt mij een brave kunstenaar. Dat ben ik niet. Ik ben een dissident. Johan is wel extremer. We komen allebei uit een heel christelijk gezin, maar hij is in zijn geloof veel meer geëvolueerd.” De voormalige leermeester van Johan is verbijsterd dat Gods Hotline zo’n hit is geworden. Is het gebrek aan nieuws, zo vraagt hij zich af. Wat wel duidelijk is: Johan doet geen concessies aan het publiek.
Van Zanden noemt de vrij recente expositie Mooi Kut. Terwijl de twee andere Kunstreizigers nadachten over een bijdrage — ‘hoe kunnen we de samenleving prikkelen’ — had Johan zijn concept al klaar. Hij kreeg het idee celluloid poppen met een mes te bewerken. Zo gezegd, zo gedaan. De poppen symboliseerden de verminking van het vrouwelijk
lichaam, zoals dat gebeurt bij schaamlipcorrectie of besnijdenis. Symbolen, rituelen, het zijn trefwoorden in de beschrijving van het oeuvre.
De derde Kunstreiziger is glaskunstenaar Jacob Bos. Hij noemt de altijd aanwezige maatschappelijke ondertoon in het werk van zijn vriend en collega. “De kunstenaar heeft de rol van nar. Die zet aan tot nadenken.” De rol van de koning in deze vergelijking wordt nu vertolkt door de media.
Dat geeft een dubbel gevoel. Je moet niet al te mediageil zijn. En toch de aandacht trekken. Ook Johan verkeert in dat spanningsveld. Van narcisme wil Bos hem niet beschuldigen. “Nee, hij heeft steeds aandacht voor andere dingen,’ zo analyseert hij. “Hij stelt zich niet op als
godheid. De dialoog aangaan, dat heeft hij nodig.”


Dagblad van het Noorden maandag 30 maart 2009